عباس قديانى

491

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

و نامهء پيامبر ( ص ) هم در سال هشتم هجرى براى ايرانيان بحرين به نام او نوشته شده بود . شهرت و آبادانى « هجر » در اين دوران آنچنان بوده كه برخى « هجر » را مركز بحرين مىدانستند . سيپ‌پار ( Sippar ) از شهرهاى مهم اكد . سيحون سيحون يا سيردريا كه به يونانى « پاكسارتس » گويند ، از رودهايى بود كه بين سغد و سكائيه بوده است . سيد جمال الدين اسدآبادى متولد سال 1254 ه . ق . در قريه اسدآباد واقع در 42 كيلومترى مغرب همدان . وى نزد پدر خود تا سن 10 سالگى تعليم يافت ، سپس همراه پدر در سال 1266 ه . ق . به قزوين و تهران آمد و بعد عازم نجف شده و در حوزهء درس شيخ مرتضى انصارى از مجتهدين بزرگ آن عصر به تحصيل علوم دينى پرداخت . شيخ مرتضى انصارى او را به همراهى يك نفر از طلاب به هند فرستاد و در 1270 ( در سال ششم سلطنت ناصر الدين شاه ) وى از هند به مكه و از آنجا به اسدآباد رفت . وى در مدت زندگى خود به نشر افكار و عقايد خود پرداخت و شاگردانى پرورش داد و روزنامه‌هايى را در كشورهاى مختلف منتشر ساخت . وى نخستين كسى بود كه افكار و آراء سياسى و اجتماعى خود را بىپروا براى خدمت به ميهن خود و كليه كشورهاى اسلامى ابراز مىكرد و ملل مسلمان را از مطامع و اغراض پليد دول استعمارطلب اروپا آگاه مىنمود . وجود او موجب نهضت جديدى در افكار ايرانيان آن عصر گرديد . سيد جمال در مصر توانست يك نهضت فكرى ضد استعمارى را پايه‌ريزى كند و تشكيلاتى به نام انجمن مخفى به‌وجود آورد . اقدامات او كه در زمينهء قيام مسلمين عليه استعمار انگلستان را فراهم آورد ، چنان براى انگلستان نگران‌كننده بود كه لرد كرومر به دولت متبوع خود گزارش داد كه اگر از اقدامات سيد جمال جلوگيرى نشود ، به زودى مردم سيد جمال الدين اسدآبادى مصر سر به طغيان برخواهند داشت . اين بود كه بر اثر فشار انگلستان او را مجبور به ترك مصر كردند . تحول فكرىاى كه سيد جمال در مصر به‌وجود آورد بعدها توسط شاگردانش از قبيل محمد عبده و سعد زغلول و . . . دنبال شد و سرانجام در سالهاى بعد زمينه‌ساز قيام مردم مصر عليه استعمار انگلستان گرديد . سيد جمال